SÜD VƏZİ KİSTALARI

Süd vəzi kistaları qadınlarda tez-tez rast gəlinən xoşxassəli süd vəzi dəyişikliklərindən biridir. Kista süd vəzi toxumasının daxilində maye ilə dolu boşluqdur. Tək və ya çoxsaylı, bir və ya hər iki süd vəzisində ola bilər.

Kistalar xüsusilə 35–50 yaş arasında və menopauzaya yaxın dövrdə daha çox müşahidə edilir. Bəzi kistalar heç bir şikayət yaratmadan ultrasəs və ya mammoqrafiya zamanı təsadüfən aşkarlanır, digərləri isə əllə hiss edilən kütlə, gərginlik və ağrıya səbəb ola bilər.

Süd vəzisində kista aşkarlanması xərçəng diaqnozu demək deyil. Xüsusilə sadə kistalar xoşxassəlidir və əksər hallarda nə biopsiya, nə də əməliyyat tələb edir.

Əsas məsələ görüntüləmə zamanı bunun həqiqətən sadə kista olduğunu müəyyən etmək və sadə, komplike və kompleks kistik-solid törəmələri bir-birindən fərqləndirməkdir.

 

Süd vəzi kistası niyə yaranır və hansı əlamətlərə səbəb olur?

Kistalar süd vəzi toxumasında maye toplanması nəticəsində yaranır. Onların inkişafında yaşla və hormonal dəyişikliklərlə əlaqəli süd vəzi dəyişikliklərinin rol oynadığı düşünülür.

Kistaların ölçüsü bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər dəyişə bilər.

Xəstə:

süd vəzisində yumru və ya oval kütlə;
toxunma zamanı həssaslıq;
ağrı;
gərginlik və dolğunluq hissi
ilə müraciət edə bilər.

Bəzi kistalarda şikayətlər menstrual sikllə əlaqəli olaraq dəyişə bilər.

Lakin süd vəzisində yeni yaranmış hər kütləni yalnız əllə müayinə edərək “kista” hesab etmək düzgün deyil. Yeni kütlə uyğun görüntüləmə üsulları ilə qiymətləndirilməlidir.

 

Süd vəzi kistasının diaqnozu necə qoyulur?

Süd vəzi kistalarının qiymətləndirilməsində ən faydalı müayinələrdən biri ultrasəs müayinəsidir (USM).

Ultrasəs kütlənin maye ilə dolu kista, solid törəmə və ya hər iki komponenti olan daha mürəkkəb struktur olduğunu ayırd etməyə kömək edir.

Xəstənin yaşı və klinik vəziyyətinə görə mammoqrafiya da müayinəyə əlavə edilə bilər.

Görüntüləmə nəticələri adətən BI-RADS sistemi əsasında qiymətləndirilir. Bu sistem törəmənin xoşxassəli görünüşlü olub-olmadığını və əlavə müayinə, izləmə və ya biopsiyaya ehtiyacın olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.

 

Sadə süd vəzi kistası nədir?

Sadə kista ultrasəs müayinəsində tipik xoşxassəli xüsusiyyətlər göstərən, içərisi maye ilə dolu törəmədir.

Tipik sadə kistanın daxilində solid komponent olmur və divarları şübhəli xüsusiyyət göstərmir.

Sadə kista:

süd vəzi xərçəngi hesab edilmir;
xərçəngönü xəstəlik deyil;
simptomsuz olduqda adətən müalicə tələb etmir.
Xəstənin heç bir şikayəti yoxdursa, sadəcə kistanın mövcudluğuna görə onu boşaltmaq və ya cərrahi olaraq çıxarmaq lazım deyil.

Böyük və ağrılı kistalarda isə simptomları azaltmaq məqsədilə aspirasiya aparıla bilər.

 

Komplike və kompleks kistaların fərqi nədir?

Bütün kistik törəmələr eyni deyil. Burada terminlərin düzgün istifadəsi xüsusilə vacibdir.

Komplike kista sadə kistanın bütün klassik xüsusiyyətlərini daşımaya bilər. Məsələn, daxilində homogen olmayan maye və ya xırda daxili material görünə bilər. Bunların böyük hissəsi yenə xoşxassəli olur, lakin radioloji xüsusiyyətlərinə görə əlavə görüntüləmə və ya müəyyən müddət sonra nəzarət tələb oluna bilər.

Kompleks kistik-solid törəmə isə fərqli anlayışdır. Belə törəmədə qalın divar, arakəsmələr, divardan inkişaf edən solid komponent və ya digər şübhəli xüsusiyyətlər ola bilər.

Kompleks kistik-solid törəmə sadəcə “kista” kimi qəbul edilməməlidir. Görüntüləmə xüsusiyyətlərindən asılı olaraq biopsiya tələb edə bilər.

Yəni “süd vəzisində kista var” ifadəsinin özü kifayət deyil. Kistanın radioloji olaraq hansı kateqoriyaya aid olduğu əsas məsələdir.

 

Süd vəzi kistası nə zaman boşaldılır?

Kistanın iynə ilə boşaldılmasına aspirasiya deyilir.

Hər kistanın aspirasiya edilməsi lazım deyil.

Aspirasiya daha çox:

böyük və gərgin kistalarda;
ağrı və narahatlıq yaradan kistalarda;
əllə hiss edilən və xəstəni ciddi narahat edən kistalarda;
bəzi hallarda diaqnostik qiymətləndirmənin bir hissəsi kimi
aparılır.

Prosedur zamanı nazik iynə ilə kistanın daxilindəki maye boşaldılır. Sadə simptomatik kistada maye boşaldıqdan sonra kütlə tamamilə itə və xəstənin ağrısı sürətlə azala bilər.

Lakin aspirasiya sonrası kütlə qalırsa, qısa müddətdə yenidən yaranırsa və ya əldə olunan maye qanlıdırsa, əlavə qiymətləndirmə lazım ola bilər.

 

Süd vəzi kistasında biopsiya nə zaman lazımdır?

Sadə kistaya rutin biopsiya lazım deyil.

Biopsiya qərarı əsasən kistanın görüntüləmə xüsusiyyətlərinə əsaslanır.

Aşağıdakı hallarda əlavə qiymətləndirmə və biopsiya gündəmə gələ bilər:

kistanın daxilində solid komponent varsa;
divarında və ya daxilində şübhəli struktur görünürsə;
görüntüləmə nəticəsi tipik sadə kistaya uyğun deyilsə;
klinik müayinə ilə görüntüləmə nəticələri arasında uyğunsuzluq varsa;
aspirasiya sonrası kütlə itmirsə;
radioloq törəməni şübhəli BI-RADS kateqoriyasında qiymətləndirirsə.
Belə vəziyyətlərdə çox vaxt core needle biopsy — qalın iynə biopsiyası ilə toxuma nümunəsi alınır.

Məqsəd bütün kistaları biopsiya etmək deyil, şübhəli xüsusiyyət daşıyan törəmələri düzgün müəyyən etməkdir.

 

Süd vəzi kistası xərçəngə çevrilə bilərmi?

Tipik sadə süd vəzi kistası xərçəngə çevrilmir və özü süd vəzi xərçəngi hesab edilmir.

Bu səbəbdən sadə kista aşkarlanması xəstədə lazımsız xərçəng qorxusu yaratmamalıdır.

Lakin əsas məsələ süd vəzisində görülən hər mayeli və ya kistik görünüşlü törəmənin sadə kista olmamasıdır.

Xüsusilə kompleks kistik-solid törəmələrin daxilində şübhəli toxuma komponentləri ola bilər və bunların ayrıca qiymətləndirilməsi lazımdır.

Buna görə təhlükəni müəyyən edən sadəcə “kista” sözünün işlədilməsi deyil, USM və digər görüntüləmə müayinələrində törəmənin xüsusiyyətləridir.

 

Kista təkrar yaranarsa nə etmək lazımdır?

Aspirasiya ilə boşaldılan bəzi kistalar sonradan yenidən maye ilə dola bilər. Həmçinin süd vəzisinin başqa nahiyələrində yeni kistalar yarana bilər.

Bu, avtomatik olaraq xərçəng demək deyil.

Lakin eyni nahiyədə sürətlə təkrarlanan, klinik xüsusiyyətləri dəyişən və ya görüntüləmədə şübhəli görünən törəmələr yenidən qiymətləndirilməlidir.

Təkrarlayan kistaya yanaşma xəstənin yaşı, kistanın görüntüləmə xüsusiyyətləri, aspirasiya nəticəsi və klinik müayinəyə əsasən fərdiləşdirilir.

 

Süd vəzi kistaları əməliyyat olunmalıdırmı?

Əksər süd vəzi kistalarında cərrahi əməliyyata ehtiyac yoxdur.

Sadə kistanın yalnız mövcud olması onu cərrahi yolla çıxarmaq üçün göstəriş deyil.

Cərrahi müdaxilə çox az hallarda, məsələn:

təkrarlayan və ciddi simptom yaradan;
diaqnostik olaraq qeyri-müəyyən qalan;
görüntüləmə və biopsiya nəticələrində şübhəli xüsusiyyət göstərən
törəmələrdə nəzərdən keçirilə bilər.

Əsas məqsəd lazımsız əməliyyatdan qaçmaqla yanaşı, şübhəli dəyişiklikləri də diqqətdən kənarda qoymamaqdır.

 

Tez-tez verilən suallar

Süd vəzi kistası xərçəngdirmi?
Xeyr. Tipik sadə süd vəzi kistası xoşxassəlidir.

Kistanın ölçüsü böyükdürsə təhlükəlidirmi?
Təkcə ölçü xərçəng göstəricisi deyil. Əsas olan kistanın görüntüləmə xüsusiyyətləridir. Böyük kista ağrı və gərginlik yaradarsa boşaldıla bilər.

Kistanı iynə ilə boşaltmaq təhlükəlidirmi?
Uyğun göstəriş olduqda aspirasiya geniş istifadə edilən minimal invaziv prosedurdur. Kistanın iynə ilə boşaldılması xərçəngin yayılmasına səbəb olmur.

Kista boşaldıldıqdan sonra yenidən yarana bilərmi?
Bəli. Bəzi kistalar yenidən maye ilə dola və ya başqa nahiyədə yeni kistalar yarana bilər.

Hər kistaya biopsiya lazımdırmı?
Xeyr. Tipik sadə kistalarda rutin biopsiyaya ehtiyac yoxdur. Şübhəli və kompleks xüsusiyyətli törəmələrdə biopsiya lazım ola bilər.

Süd vəzi kistası əməliyyatla çıxarılmalıdırmı?
Əksər hallarda xeyr. Əməliyyat yalnız seçilmiş hallarda lazım olur.