FİBROADENOMALAR

Fibroadenoma süd vəzisinin ən çox rast gəlinən xoşxassəli solid törəmələrindən biridir və xüsusilə gənc qadınlarda daha çox görülür. Süd vəzisində əllə hiss edilən kütlə aşkar edən qadınlarda ciddi narahatlıq yaratsa da, fibroadenoma xərçəng deyil və əksər hallarda süd vəzi xərçənginə çevrilmir.

Fibroadenomalar süd vəzisinin vəzili və birləşdirici toxuma komponentlərindən inkişaf edir. Adətən hamar sərhədli, elastik və ətraf toxumalara nisbətən hərəkətli kütlə şəklində hiss olunur. Buna görə bəzən müayinə zamanı “hərəkətli düyün” kimi təsvir edilir.

Fibroadenoma aşkarlanması hər zaman əməliyyat demək deyil. Müasir yanaşmada əsas məqsəd əvvəlcə törəmənin həqiqətən fibroadenoma olduğuna əmin olmaq, sonra isə xəstənin yaşı, törəmənin ölçüsü, böyüməsi, görüntüləmə və lazım olduqda biopsiya nəticəsinə əsasən müşahidə və ya çıxarılma arasında düzgün seçim etməkdir.

 

Fibroadenoma niyə yaranır və kimlərdə daha çox rast gəlinir?

Fibroadenomanın yaranmasının dəqiq səbəbi tam məlum deyil. Lakin süd vəzi toxumasının hormonal təsirlərə, xüsusilə estrogenə həssaslığı ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

Daha çox reproduktiv yaşda və xüsusilə gənc qadınlarda rast gəlinir. Fibroadenoma hamiləlik dövründə və hormonal dəyişikliklərin təsiri altında böyüyə, menopauzadan sonra isə kiçilə bilər.

Bir qadında tək fibroadenoma ola biləcəyi kimi, eyni süd vəzisində və ya hər iki süd vəzisində bir neçə fibroadenoma da ola bilər.

 

Fibroadenomanın əlamətləri

Fibroadenoma çox vaxt ağrısız olur və xəstə süd vəzisində təsadüfən kütlə hiss etdikdən sonra həkimə müraciət edir.

Tipik fibroadenoma:

hamar və aydın sərhədli;
elastik və ya rezinəbənzər konsistensiyalı;
ətraf toxumalara nisbətən hərəkətli;
çox vaxt ağrısız
ola bilər.

Lakin yalnız əllə müayinə əsasında kütlənin fibroadenoma olduğunu dəqiq söyləmək olmaz.

Süd vəzisində yeni yaranmış kütlə yaşa və klinik vəziyyətə uyğun görüntüləmə ilə qiymətləndirilməlidir.

 

Fibroadenoma diaqnozu necə qoyulur?

Diaqnostika xəstənin yaşı, anamnezi və klinik müayinəsi ilə başlayır.

Gənc qadınlarda süd vəzisində hiss edilən kütlənin ilkin görüntülənməsində ultrasəs müayinəsi (USM) xüsusilə əhəmiyyətlidir. Yaş və klinik vəziyyətdən asılı olaraq mammoqrafiya da lazım ola bilər.

Ultrasəsdə tipik fibroadenoma çox vaxt oval, düzgün sərhədli və xoşxassəli xüsusiyyətlərə malik solid törəmə kimi görünür.

Radioloji nəticələr adətən BI-RADS sistemi ilə qiymətləndirilir. Görüntüləmə xüsusiyyətləri tam tipik olduqda bəzi fibroadenomalar sadəcə nəzarətdə saxlanıla bilər.

Lakin yalnız “fibroadenomaya oxşayır” ifadəsi hər vəziyyətdə diaqnozun son nöqtəsi deyil. Xəstənin yaşı, törəmənin böyüməsi və görüntüləmə xüsusiyyətləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.

 

Fibroadenomada biopsiya nə zaman lazımdır?

Hər fibroadenomaya biopsiya etmək lazım deyil.

Görüntüləmədə tipik xoşxassəli xüsusiyyətlər göstərən və klinik olaraq şübhə yaratmayan törəmələr müəyyən hallarda görüntüləmə nəzarətində izlənə bilər.

Lakin:

görüntüləmə nəticəsi tam tipik deyilsə;
törəmə böyüyürsə;
ölçüsü böyükdürsə;
xəstənin yaşı və klinik xüsusiyyətləri əlavə qiymətləndirmə tələb edirsə;
radioloji və klinik nəticələr bir-birinə uyğun gəlmirsə;
phyllodes şişi və ya başqa patologiyadan şübhələnilirsə
toxuma diaqnozu lazım ola bilər.

Belə hallarda çox vaxt core needle biopsy — qalın iynə biopsiyası istifadə edilir.

Biopsiya nəticəsi görüntüləmə nəticəsi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Buna radioloji-patoloji uyğunluq deyilir və süd vəzi xəstəliklərinin düzgün idarə edilməsində mühüm prinsipdir.

 

Fibroadenoma xərçəngə çevrilə bilərmi?

Bu, fibroadenoma diaqnozu alan xəstələrin ən çox verdiyi suallardan biridir.

Sadə fibroadenomanın xərçəngə çevrilməsi çox nadirdir. Fibroadenoma özü ümumiyyətlə xoşxassəli süd vəzi törəməsidir.

Bəzi histoloji xüsusiyyətlərə malik kompleks fibroadenomalar və yanaşı proliferativ süd vəzi dəyişiklikləri fərdi risk qiymətləndirilməsində nəzərə alına bilər. Lakin fibroadenoma diaqnozu xəstənin gələcəkdə mütləq süd vəzi xərçəngi olacağı demək deyil.

Əsas məsələ fibroadenoma hesab edilən kütlənin görüntüləmə və lazım olduqda biopsiya ilə düzgün diaqnostika edilməsidir.

 

Fibroadenoma ilə phyllodes şişinin fərqi nədir?

Fibroadenoma ilə phyllodes (filloid) şişi bəzən klinik və görüntüləmə baxımından bir-birinə oxşaya bilər.

Phyllodes şişləri də fibroepitelial törəmələrdir, lakin bioloji davranışları fibroadenomadan fərqlidir. Onlar xoşxassəli, sərhəd və ya bədxassəli ola bilər və bəzi hallarda daha sürətli böyüyürlər.

Xüsusilə:

sürətlə böyüyən;
böyük ölçüyə çatan;
əvvəl stabil olub sonradan böyüməyə başlayan;
görüntüləmədə və ya biopsiyada qeyri-tipik xüsusiyyətlər göstərən
fibroepitelial törəmələrdə phyllodes şişi ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Bu fərq vacibdir, çünki phyllodes şişinin cərrahi müalicə prinsipləri adi fibroadenomadan fərqlənə bilər.

 

Fibroadenoma nə zaman əməliyyat olunmalıdır?

Fibroadenomaları hər zaman çıxarmaq lazım deyil.

Kiçik, simptom yaratmayan, görüntüləmə və lazım olduqda biopsiya nəticələri ilə xoşxassəli olduğu təsdiqlənən stabil fibroadenomalar müşahidə edilə bilər.

Cərrahi çıxarılma isə daha çox aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilə bilər:

törəmənin davamlı və ya sürətli böyüməsi;
böyük ölçüyə çatması və süd vəzisində deformasiya yaratması;
ağrı və ya ciddi narahatlıq yaratması;
görüntüləmə ilə patologiya arasında uyğunsuzluq;
diaqnozun qeyri-müəyyən qalması;
phyllodes şişindən şübhələnilməsi;
xəstənin məlumatlandırıldıqdan sonra törəmənin çıxarılmasını seçməsi.
Yalnız ölçüyə əsaslanan sərt bir “bu santimetrdən böyükdürsə mütləq əməliyyat” qaydası hər xəstəyə tətbiq edilməməlidir. Qərar fərdiləşdirilməlidir.

 

Fibroadenoma əməliyyatı necə aparılır?

Əməliyyat lazım olduqda məqsəd törəməni çıxarmaqla yanaşı sağlam süd vəzi toxumasını mümkün qədər qorumaq və yaxşı estetik nəticə əldə etməkdir.

Kəsiyin yeri fibroadenomanın ölçüsü və lokalizasiyasına uyğun seçilir. Mümkün olduqda süd vəzisinin təbii xətləri və areola ətrafı kimi estetik baxımdan uyğun girişlər nəzərə alına bilər.

Fibroadenoma çıxarıldıqdan sonra patoloji müayinəyə göndərilir və yekun diaqnoz təsdiqlənir.

Böyük fibroadenomalarda çıxarılan toxumanın həcminə görə süd vəzisinin formasında dəyişiklik ehtimalı əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır. Belə hallarda əməliyyat planlamasında estetik nəticə də əhəmiyyət daşıyır.

Uyğun seçilmiş bəzi fibroadenomalarda cərrahi eksiziyaya alternativ minimal invaziv üsullar da mövcud ola bilər. Hansı metodun uyğun olduğu törəmənin ölçüsü, lokalizasiyası, biopsiya nəticəsi və mövcud imkanlara görə müəyyən edilir.

 

Fibroadenoma əməliyyatından sonra yenidən yarana bilərmi?

Çıxarılan fibroadenomanın yerində eyni törəmənin yenidən yaranması ilə süd vəzisinin başqa hissəsində yeni fibroadenomanın əmələ gəlməsi eyni şey deyil.

Fibroadenomaya meylli qadınlarda gələcəkdə eyni və ya qarşı süd vəzisində yeni fibroadenomalar yarana bilər. Bu, əvvəlki əməliyyatın uğursuz olması demək deyil.

Yeni yaranmış hər kütlə əvvəlki fibroadenoma olduğu düşünülərək avtomatik şəkildə nəzərə alınmamalıdır. Yeni dəyişiklik də klinik vəziyyətə uyğun qiymətləndirilməlidir.

 

Tez-tez verilən suallar

Fibroadenoma xərçəngdirmi?
Xeyr. Fibroadenoma xoşxassəli süd vəzi törəməsidir.

Fibroadenoma mütləq çıxarılmalıdırmı?
Xeyr. Bir çox fibroadenoma təhlükəsiz şəkildə müşahidə edilə bilər.

Fibroadenoma böyüyürsə nə etməliyəm?
Böyümə olduqda təkrar görüntüləmə və lazım olduqda biopsiya aparılaraq diaqnoz yenidən qiymətləndirilməlidir.

Fibroadenoma hamiləlik zamanı böyüyə bilərmi?
Bəli. Hormonal dəyişikliklər səbəbindən bəzi fibroadenomalar hamiləlik dövründə böyüyə bilər.

Bir neçə fibroadenoma ola bilərmi?
Bəli. Eyni və ya hər iki süd vəzisində birdən çox fibroadenoma ola bilər.

Fibroadenomanı çıxartdırmaq süd vəzi xərçənginin qarşısını alırmı?
Fibroadenoma əməliyyatının məqsədi xərçəng profilaktikası deyil. Əməliyyat əsasən diaqnostik qeyri-müəyyənlik, böyümə, simptom, estetik problem və ya digər uyğun göstərişlər olduqda aparılır.